Xuân phân

Xuân Phân là tiết khí thứ tư, thời điểm ngày và đêm dài bằng nhau (12 giờ mỗi bên) — đây cũng là điểm giữa của mùa xuân theo tiết khí. 'Phân' nghĩa là chia đều, chỉ sự cân bằng giữa ngày và đêm.

Về thiên văn, Xuân Phân xảy ra khi Mặt Trời đi qua đường xích đạo thiên cầu (kinh độ Mặt Trời = 0°), thường rơi vào 20-21/3 dương lịch — đây cũng là điểm tham chiếu quan trọng để tính các tiết khí khác trong hệ 24 tiết khí. Vì 24 tiết khí được tính theo vị trí thực của Mặt Trời trên đường hoàng đạo (mỗi tiết khí cách nhau đúng 15 độ kinh độ mặt trời), trong khi năm dương lịch không phải là bội số tròn của chu kỳ quay quanh Mặt Trời của Trái Đất (365,25 ngày, cứ 4 năm lại có thêm 1 ngày nhuận). Do đó, cùng một tiết khí có thể lệch 1-2 ngày giữa các năm khác nhau, và ngày giờ chính xác chỉ có thể tính được bằng công thức thiên văn thay vì cố định theo lịch.

Xuân Phân đánh dấu thời điểm khí hậu ôn hòa nhất trong năm ở nhiều vùng, cây cối phát triển mạnh, là thời điểm lý tưởng cho nhiều hoạt động nông nghiệp và lễ hội mùa xuân. Sau Xuân Phân, ban ngày sẽ dài dần hơn ban đêm cho đến Hạ Chí.

Xuân Phân là một trong 4 mốc tiết khí quan trọng nhất trong năm — cùng với Hạ Chí, Thu Phân và Đông Chí — vì đây là các điểm chuyển tiếp thiên văn chuẩn xác nhất, được dùng làm neo để tính toán 20 tiết khí còn lại trong hệ thống.

Trong văn hóa nhiều nước, Xuân Phân còn gắn với các lễ hội mừng mùa xuân, cân bằng âm dương. Về dưỡng sinh, đây là thời điểm cơ thể cần cân bằng giữa hoạt động và nghỉ ngơi, giữ tinh thần thư thái để thích ứng với sự chuyển mùa rõ rệt.