Giỗ Tổ Hùng Vương bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và truyền thuyết về 18 đời Vua Hùng dựng nước Văn Lang — nhà nước đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Theo truyền thuyết, Vua Hùng là con cháu của Lạc Long Quân và Âu Cơ, mở đầu cho dòng dõi dân tộc Việt.
Đền Hùng tại núi Nghĩa Lĩnh (Phú Thọ) đã được xây dựng và thờ phụng từ rất lâu đời. Đến thời Nguyễn, triều đình chính thức quy định ngày 10/3 âm lịch hàng năm làm ngày quốc lễ, cử hành nghi thức tế lễ tại Đền Hùng.
Sau khi đất nước thống nhất, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương tiếp tục được duy trì. Đến năm 2007, Quốc hội chính thức đưa ngày 10/3 âm lịch vào danh sách các ngày nghỉ lễ có hưởng lương của người lao động, khẳng định vị thế quốc lễ quan trọng bậc nhất của dân tộc.