Tết Đoan Ngọ phản ánh trí tuệ dân gian trong việc phòng chống dịch bệnh mùa hè — thời điểm khí hậu nóng ẩm khiến sâu bọ, vi khuẩn phát triển mạnh, ảnh hưởng đến sức khỏe và mùa màng. Việc ăn rượu nếp, hoa quả chua vào sáng sớm được xem là cách 'tiêu diệt' ký sinh trùng trong cơ thể.
Ngoài ý nghĩa sức khỏe, Đoan Ngọ còn là dịp gia đình quây quần, cùng nhau thưởng thức các món ăn đặc trưng mùa hè như rượu nếp cẩm, mận, vải — tạo không khí ấm cúng giữa những ngày oi bức.
Với nông dân xưa, đây cũng là dịp cúng tạ ơn trời đất sau vụ mùa xuân hè, đồng thời cầu mong sâu bọ không phá hoại mùa vụ sắp tới, hướng đến một vụ mùa thu bội thu.