Tết Nguyên Đán (Tết Cả, Tết Ta) là lễ hội cổ truyền lâu đời nhất của người Việt, có nguồn gốc gắn liền với nền văn minh nông nghiệp lúa nước vùng Đông Á. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Tết ra đời từ nhu cầu của người nông dân xưa: sau một năm lao động vất vả, họ dành thời gian nghỉ ngơi, tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ mùa màng, đồng thời cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa.
Chữ 'Nguyên' nghĩa là bắt đầu, 'Đán' nghĩa là buổi sáng sớm — Nguyên Đán tức là buổi sáng đầu tiên của năm mới. Tết được tính theo âm lịch (lịch Mặt Trăng) chứ không theo dương lịch, vì âm lịch gắn chặt với chu kỳ thời tiết, mùa vụ nông nghiệp truyền thống.
Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc Tết Việt: một số cho rằng Tết ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoa cổ đại; nhưng nhiều nhà nghiên cứu như GS. Trần Quốc Vượng lại khẳng định Tết Việt có gốc rễ bản địa riêng biệt, tồn tại từ thời Hùng Vương với các phong tục đặc trưng như bánh chưng bánh dày — không hề có trong văn hóa Tết Trung Hoa.
Qua hàng nghìn năm, Tết Nguyên Đán đã trở thành dịp lễ quan trọng nhất trong năm, không chỉ với người Việt trong nước mà cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài, là biểu tượng của sự đoàn viên, khởi đầu mới và niềm hy vọng.